Σάββατο, 25 Μαρτίου 2017





Δημήτρης Μπαλτς 

Λ.Τολστόϊ, Γιά τόν Σαίξπηρ καί τό δρμα, εσ.-μετ. λεξ. ωαννίδου, κδόσεις Ποικίλη Στοά, θήνα 2016, σελ. 183 

Στήν σημερινή κατάθεση θά ναφερθ στήν πρόσφατη μετάφραση πό τήν ρωσσική το δοκιμίου (1903) το μεγάλου Λέοντα Τολστόϊ πάνω στόν Σαίξπηρ καί τήν δραματική τέχνη (σσ. 25-144). Στό παράρτημα το τόμου παρατίθεται μετάφραση το σχετικο κριτικο κειμένου το Τζ. ργουελ μέ τίτλο « Λήρ, Τολστόϊ καί Τρελός» (σσ. 147-183). Γιά τήν στορία θά σημειώσω τι τό δοκίμιο το Τολστόϊ εχε μεταφρασθε παλαιότερα στήν λληνική (μετ. Π. ντωνοπούλου, κδ. Κεραμεύς, θήνα, ..), πως πίσης καί τό ρθρο το ργουελ (μετ. Γ. Στεφανίδης, κδ. ρασμος, θήνα 1975. πίσης, μετ. Ν. Μπάρτη, κδ. Γνώση, θήνα 1983). 
Στήν κατατοπιστική εσαγωγή τς μεταφράστριας πισημαίνεται μεταξύ λλων τι « Τολστόϊ μφισβητε τό πόλυτο εδωλο το Σαίξπηρ, ργουελ μφισβητε τήν αθεντία το Τολστόϊ» (σ. 18). Βεβαίως εναι γνωστό τι πρίν πό τό δοκίμιο γιά τόν Σαίξπηρ Τολστόϊ, στό ργο του Τί εναι τέχνη (1897), «εχε κηρύξει τόν πόλεμο σέ πλείστους σους Ερωπαίους δημιουργούς» (σ. 20). 
δη στήν ρχή το δοκιμίου Τολστόϊ προδιαθέτει τόν ναγνώστη γιά τήν αστηρή κριτική πού θα κολουθήσει, ταν γράφει τι «διαβάζοντας τό να μετά τό λλο τά ργα του [το Σαίξπηρ] νιωσα πέχθεια, πλήξη καί μφιβολία» (σ. 26), «πέχθεια, πλήξη καί μηχανία» (σ. 27), «πέχθεια καί πλήξη» (σ. 70). 
Στο πρτο κεφάλαιο (σσ. 28-69) το δοκιμίου Τολστόϊ παρουσιάζει περιληπτικά τό ργο Βασιλιάς Λήρ, τό ποο πέλεξε νά προσεγγίσει κριτικά. πισημαίνει ν συνεχεί τι «στό ργο Βασιλιάς Λήρ τά πρόσωπα τοποθετονται σέ ντιπαλότητα προς τόν κόσμο πού τά περιβάλλει» (σ. 71), καί μάλιστα στον Μεσαίωνα, ν δράση το ργου «τοποθετεται στο 800 π.Χ.» (σ. 73). 
να λλο στοιχεο τό ποο καταδικάζει Τολστόϊ εναι τι «[ Σαίξπηρ] δέν τήν ασθηση [το μέτρου]», χωρίς τήν ποία «δέν μπορες νά εσαι καλλιτέχνης καί κυρίως θεατρικός συγγραφέας» (σ. 101, πίσης σ. 102). 
κτός πό τούς ναχρονισμούς καί τήν πουσία ασθητικς στό σαιξπηρικό ργο, Τολστόϊ θα τονίσει τι νάδειξη τς δραματουργίας το Σαίξπηρ φείλεται στούς Γερμανούς ασθητικούς το 19ου α. καί κυρίως στόν Γκατε (βλ. ναλυτικς σσ. 130-133), ο ποοι πέρριψαν «τήν θρησκευτική οσία το δράματος» (σ.134). 
Στό τέλος το δοκιμίου Τολστόϊ διευκρινίζει τι «τό ρώτημα δέν εναι ν εναι καλός κακός Σαίξπηρ. Τό ρώτημα εναι σέ τί συνίσταται συνήθιστη ασθητική καί θική μορφιά τήν ποία το χουν ποβάλει λόγιοι … καί τήν ποία οτε βλέπει οτε νιώθει» (σ. 143). 
Στό ρθρο του ργουελ δικαιώνει τόν Τολστόϊ μόνον σέ να στοιχεο: « Λήρ δέν εναι πολύ καλό ς θεατρικό ργο. Εναι πολύ μεγάλο καί πάρα πολλούς χαρακτρες καί δευτερεύουσες πλοκές» (σ. 159). Κατά τά λλα, ργουελ, πως καί πλειονότητα τν κριτικν, δυνατε νά συμφωνήσει μέ τίς πισημάνσεις καί μέ τά συμπεράσματα το Τολστόϊ. 
Σέ κάθε περίπτωση, μετάφραση το δοκιμίου το Τολστόϊ εναι χρήσιμη γιά νά χει νδιαφερόμενος ναγνώστης μία λοκληρωμένη εκόνα τν ασθητικν ντιλήψεων το Λ. Τολστόϊ, στω κι ν διαφωνε μέ τις προσεγγίσεις το σπουδαίου Ρώσσου μυθιστοριογράφου.

(Τό παρόν δημοσιεύθηκε στήν ἐφημ. Χριστιανική, 23.3. 2017)