Τετάρτη, 16 Μαΐου 2018


Δημήτρης Μπαλτᾶς

            Κώστας Βασιλάκος, Ἀνάμεσα σέ δύο στιγμές, Ἐκδόσεις Σοκόλη, Ἀθήνα 2017, σελ. 78

            Ἐγώ προέρχομαι ἀπό τόν χῶρο τῆς φιλοσοφίας, ὅπου ἀνήκει καί ἡ αἰσθητική. Ἀνατρέχω στά ποιητικά κείμενα, ἔχοντας γενικά ὡς ἀφετηρία τόν ὁρισμό τοῦ Ρώσου κριτικοῦ τῆς λογοτεχνίας τοῦ 19ου αἰ. Βησαρρίωνα Μπελίνσκι: «Τέχνη εἶναι ἡ ἄμεση θεώρηση τῆς ἀλήθειας ἤ ἕνας τρόπος νά σκέφτεσαι μέ εἰκόνες» (Ἀνάλεκτα, μετ. Λ. Γεωργίου, Μ. Γεωργίου-Κορωναίου, Κάλβος, Ἀθήνα 1970, σ. 63).
            Ἐπί τοῦ προκειμένου. Ἡ συλλογή τοῦ Κώστα Βασιλάκου ἐπιγράφεται «Ἀνάμεσα σέ δύο στιγμές». Ὁ τόμος συναπαρτίζεται ἀπό τρία μέρη: τό πρῶτο «Ἀνάμεσα σέ δύο στιγμές», τό δεύτερο «Κλίκ στήν ἐλευθερία» καί, τέλος, τά «Ποιητικά ἀποτυπώματα». Διατρέχοντας τήν συλλογή ποιημάτων, δέν βρῆκα κάποιο ὁμώνυμο ποίημα πρός τόν τίτλο τῆς συλλογῆς ποίημα. Γενικά ὅμως ὑπάρχουν ἀναφορές σέ «στιγμές» σέ πολλά ποιήματα τοῦ βιβλίου. Λ.χ. στό ποίημα «Στιγμές ζωῆς» ὁ ποιητής καταλήγει ἀποφαινόμενος ὅτι «ἡ ζωή εἶναι στιγμές» (σ.21), ἄποψη μέ τήν ὁποία  συμφωνοῦν ἐνδεχομένως οἱ περισσότεροι. Ἐπιπλέον, στό ποίημα «Ὁ δικός σου ἥλιος» γίνεται λόγος «γιά ἀναπόληση χαμένων στιγμῶν», προφανῶς μέ μιά διάθεση νοσταλγικότητας γιά στιγμές πού ἔφυγαν ἀλλά δέν ἄφησαν ἴχνος στήν ζωή ἤ στήν μνήμη. Παρακάτω, στό ποίημα τῆς ἑνότητας «Προσόψεις μοναξιᾶς» ὁ ποιητής, γράφει πρός τό τέλος ὅτι «οἱ στιγμές ἀρνοῦνται νά ζήσουν» (σ. 53), πρᾶγμα πού σημαίνει ὅτι κάθε στιγμή στήν ζωή εἶναι ἀνεπανάληπτη. Ἕνα ὁριακό σημεῖο εἶναι «ἡ στιγμή πού αὐτός ὁ βράχος πού ἀρμενίζει στίς ξέρες ἀπό καταβολῆς κόσμου θά γεννήσει τόν ἄνθρωπο» (σ. 60).
Ἡ ἔννοια τῆς στιγμῆς στήν παροῦσα ποιητική συλλογή φάινεται, λοιπόν, νά ἔχει τό στοιχεῖο τῆς μοναδικοῦ καί τοῦ ἀνεπανάληπτου. Ἐάν ὅμως ὅλη ἡ ζωή συνίσταται ἀπό στιγμές, τότε καί ἡ ἴδια ἡ ζωή εἶναι μοναδική. Καί ἐδῶ μπορεῖ νά πεῖ κανείς ὅτι ἡ ποίηση συναντᾶ τήν φιλοσοφία, καθόσον ὁ ἴδιος ὁ ἄνθρωπος εἶναι μία ὕπαρξη μοναδική καί ἀνεπανάληπτη, πού διαθέτει μνήμη ἡ ὁποία βεβαιώνει κατ’ ἐξοχήν τήν ταυτότητά του. Ὁμοίως καί τά βιώματα τοῦ ἀνθρώπου εἶναι μοναδικά, ἔστω κι ἄν καί πολλοί ἄλλοι ἄνθρωποι βιώνουν παρόμοιες καταστάσεις. Νομίζω ἐπίσης ὅτι ἐδῶ ἡ σημασία τῆς μοναδικότητας τῆς στιγμῆς ἀπομακρύνεται ἀπό τήν παλαιότερη θεώρηση τοῦ Κ. Καβάφη πού ἔγραφε μέ ἄλλο ἐσωτερικό βίωμα: «Τήν μιάν μονότονην ἡμέρα ἄλλη μονότονη, ἀπαράλακτη ἀκολουθεῖ. Θά γίνουν τά ἴδια πράγματα, θά ξαναγίνουν πάλι, οἱ ὅμοιες στιγμές μᾶς βρίσκουνε καί μᾶς ἀφίνουν». 
Εἶναι βέβαιο ὅτι ὁ ἀναγνώστης θά διερωτηθεῖ γιά ποιόν λόγο ἡ παροῦσα συλλογή κάνει λόγο γιά «δύο στιγμές», ἐνῶ ἡ ζωή ἀποτελεῖται ἀπό «στιγμές», καί προφανῶς πολλές. Εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι ἡ ζωή συνίσταται ἀπό στιγμές οἱ ὁποῖες γιά τόν Κ. Βασιλάκο ἐκφράζονται μέσα ἀπό ζεύγη ἀντιθέτων καταστάσεων, λ.χ. ἀπώλεια-ἐλπίδα (σ. 9), ἀπελπισία-ζωή (σ. 12), χθές-αὔριο (σ. 13), μοναξιά- κόσμος (σ. 14), μαρασμός-ζωή (σ. 19), δικαιοσύνη-ἀδικία (σ. 43), σκλαβιά-ἐλευθερία (σ.45), ἀπελπισία-ἐλπίδα (σ.47), περιφρόνηση-ἀνθρωπιά (σ.51), τά Ὄχι καί τά Ναί (σ. 73). Ἀκριβῶς αὐτά τά ζεύγη ἀντιθέτων θά συναντήσει κανείς καί στίς ἄλλες ἐκδοθεῖσες ποιητικές συλλογές τοῦ Κ.Βασιλάκου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ἀποτελεῖ, θεωρῶ, τό δισέλιδο ποίημα μέ τίτλο «Στιγμές», τῆς ποιητικῆς συλλογῆς του «Σκέψεις θραύσματα» (2012), ὅπου ἀκριβῶς παρουσιάζονται στιγμές τῆς ζωῆς, εἰκόνες τῆς καθημερινότητας ἡ ὁποία συντίθεται κατά κάποιο τρόπο ἀπό ἀντιθέσεις: φτώχεια-ἀγάπη, θάνατος-φῶς, δάκρυα-χαρά (σσ. 42-43).
Καί ἀπό τά παραπάνω τά ἐλάχιστα, μπορεῖ νά διακρίνει σαφῶς κανείς τό ἀποφθεγματικό, ἀλλά καί πεζολογικό, σέ πολλά σημεῖα, ὕφος τῆς ποίησης τοῦ Κ. Βασιλάκου. Μιά ποίηση πού, ἄν ἑρμηνεύω σωστά, ἔχει ἐπίκεντρο τόν ἄνθρωπο καί τό ἀνεπανάληπτο τῶν βιωμάτων του. Καί αὐτή ἡ ποιητική του συλλογή, ὅπως καί οἱ προηγούμενες, περιέχουν στιγμές ὅπου ὁ ποιητής διανοεῖται εἰκονολογικά πάνω στόν ἄνθρωπο καί στήν ζωή. Ἔτσι θά ἔλεγα ὅτι ἡ ποίηση ἐδῶ εἶναι πράγματι «σκέψη μέ εἰκόνες».

             (Ὁμιλία τοῦ γράφοντος στήν παρουσίαση τοῦ βιβλίου, στήν Ἑταιρεία Ἑλλήνων Λογοτεχνῶν, στίς 16 Μαΐου 2018)


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου