Πέμπτη, 25 Ιουνίου 2015




Δημήτρης Μπαλτᾶς


Ἐνάντια στόν κρατισμό

Ἐδῶ καί δύο αἰῶνες ἔγινε πολύς λόγος ἐνάντια στόν κρατισμό ὡς μοντέλο πολιτικῆς καί οἰκονομικῆς ὀργάνωσης. Ἀπο ἱστορικῆς πλευρᾶς, ἡ κριτική ἐκ μέρους τοῦ Μπακούνιν τῆς κρατικιστικῆς ἀντίληψης τῶν μαρξιστῶν ἀπεδείχθη προφητικά σωστή, ἐάν λάβει κανείς ὑπ’ ὄψιν τόν συγκεντρωτικό καί αὐταρχικό χαρακτήρα τοῦ σοβιετικοῦ κράτους μετά τήν Ἐπανάσταση τοῦ 1917.
Ἀπό οἰκονομικῆς πλευρᾶς, ὁ κρατισμός συνδέθηκε μέ τήν ἐκδοχή τῆς σοσιαλιστικῆς ἀντίληψης περί τῆς οἰκονομίας καί τῆς συναφοῦς  ἀντίθεσης πρός τήν λεγόμενη «φιλελεύθερη οἰκονομία». Ἐπίσης ὁ κρατισμός ταυτίστηκε μέ τήν ἄσκηση ἐλέγχου ἐκ μέρους τοῦ «μεγάλου κράτους» σέ ὅλους τούς τομεῖς τοῦ δημόσιου καί ἰδιωτικοῦ βίου καί τέθηκε ξεκάθαρα ἐνάντια στήν ἰδιωτική πρωτοβουλία. Ἔτσι οὐσιαστικά συγκροτήθηκε ἕνα εἶδος κρατικοῦ καπιταλισμοῦ, ἀλλά μέ τήν διακριτική ἀπσιώπηση τῆς λέξεως «καπιταλισμός». Αὐτά τά χαρακτηριστικά πού ἁδρομερῶς ἀνέφερα, δέν ὁδήγησαν σ’ ἕνα καλύτερο καί πιό ἀνθρώπινο κράτος. Προσέφεραν τήν ἐλάχιστη οἰκονομική καί κοινωνική ἐξασφάλιση στούς ἀποδεχομένους τό σύστημα καί προφανῶς ὄχι σ’ αὐτούς πού ἐπέκριναν τό σύστημα.
Σήμερα, ἡ ἴδια περιγραφεῖσα λογική ἐξακολουθεῖ ἀκόμη, (παραδόξως;), νά κυριαρχεῖ στήν σκέψη τῆς Ἀριστερᾶς καί τῆς παρούσης ἑλληνικῆς κυβέρνησης. Ἀλλά εἶναι προφανές ὅτι ἡ σοβιετική ἀντίληψη περί κράτους καί περί οἰκονομίας δέν μπορεῖ νά ἀποτελεῖ μία σύγχρονη, δημιουργική, ἀκόμη καί δημοκρατική, πρόταση. Ἐκτός ἄν ἀρέσκεται νά ἀναφέρεται στήν Ἀριστερά ὡς ἀρχαιολογία. Οἱ πολιτικές καί κυρίως οἰκονομικές ἐπιλογές πού ἔχουν κάνει ἡ Ρωσσία, ἡ Κίνα καί ἡ Κούβα, ἀρκοῦν γιά νά ἀντιληφθεῖ κανείς ὅτι ἐδῶ στήν χώρα μας ἡ Ἀριστερά ὡς θεωρία ἐπιβιώνει κατά τρόπο ἀρχαιολογικό, ἐνῶ ὡς πράξη κυριαρχεῖ κατά τρόπο καπιταλιστικό. Γιά παράδειγμα, ὁ κουραστικός λόγος τῆς Ἀριστερᾶς περί τοῦ «μεγάλου κεφαλαίου» εἶναι ἐκτός τόπου ἀλλά καί χρόνου. Προφανῶς τό «μεγάλο  κεφάλαιο» στήν Ἑλλάδα εἶναι πολύ μικρότερης ἔκτασης καί δύναμης ἀπό τό διεθνοποιημένο κεφάλαιο. Ἐάν κάτι ἔπρεπε νά περισωθεῖ στήν χώρα μας ἀπό οἰκονομικῆς πλευρᾶς, αὐτό θά ἦταν τό μικρό κεφάλαιο. Διότι «ὅσο ὑπάρχει τό κεφάλαιο, τό μεγάλο κεφάλαιο θά καταπιέζει τό μικρό», κατά τήν παλαιότερη διατύπωση τοῦ Π. Κροπότκιν (Ἡ κατάκτηση τοῦ ψωμιοῦ, μετ. Ἄ. Γαρμπή, Ν. Ἀλεξίου, Ἐλεύθερος τύπος, Ἀθήνα 2008, σ. 187). 
Μία τελευταία παράμμετρος στήν σύντομη ἀναφορά μου εἶναι τό ζήτημα τοῦ πατριωτισμοῦ. Καί ἐδῶ μπορεῖ νά παρατηρήσει κανείς παράδοξα πράγματα. Ἡ σημερινή ἑλληνική Ἀριστερά ἀρνεῖται πεισματικά ἕναν πατριωτικό λόγο, φοβούμενη ἀφ’ ἑνός νά μήν πρσλάβει ἑθνικιστικά χαρακτηριστικά, διατηρώντας ἀφ’ ἑτέρου ἕναν ἄκαιρο διεθνιστικό λόγο. Κατά συνέπεια, ὁ κρατισμός τῆς Ἀριστερᾶς συνδέεται, ἀκόμη, μέ τόν μή πατριωτικό λόγο, ἐπιτρέποντας ἔτσι τήν οἰκειοποίηση τοῦ πατριωτικοῦ λόγου ἐκ μέρους νεοφασιστικῶν μορφωμάτων. Ἀλλά στό σημεῖο αὐτό θά θυμίσω τήν διατύπωση τοῦ Μ. Μπακούνιν, ὁ ὁποῖος διεκήρυσσε ὅτι «ἡ Πατρίδα ἀντιπροσωπεύει τό ἱερό καί ἀδιαφιλονίκητο δικαίωμα κάθε ἀνθρώπου,  κάθε ὁμάδας ἀνθρώπων, ἑνώσεων, κοινοτήτων, περιοχῶν, ἐθνῶν νά αἰσθάνονται, νά σκέπτονται, νά θέλουν καί νά δροῦν μέ τόν δικό τους τρόπο, καί ὁ τρόπος αὐτός εἶναι πάντα τό ἀναμφισβήτητοἀποτέλεσμα μιᾶς μακροχρόνιας ἱστορικῆς ἐξέλιξης» (ἡ ἀναφορά ἔχει ληφθεῖ ἀπό τόν H. Arvon, Μιχαήλ Μπακούνιν, μετ. Π. Γκέκα, Πλέθρον, Ἀθήνα, 2009, σ. 112).
Σέ μία γενική ἀλλά ὄχι τελική ἀποτίμηση, ὁ κρατισμός πού προτείνεται καί σήμερα ἀπό τήν κυβερνῶσα καί τήν μή κυβερνῶσα ἑλληνική Ἀριστερά εἶναι ἄκαιρος, περιοριστικός οἰκονομικά καί πολιτικά καί λάχιστα πατριωτικός. Νομίζω τι μία σχέση το σύγχρονου πολίτη μέ τό κράτος θά πρέπει νά περιορίζεται βασικά στίς φορολογικές του ποχρεώσεις, γιά να παραφράσω κάπως τόν παλαιότερο λόγο το Ντίνου Χριστιανόπουλου. λλά θά θυμίσω τι φορολογία εναι να νταποδοτικό γεγονός: τό κράτος θά πρεπε νά παρέχει ποχρεωτικά στόν πολίτη σφάλεια, ατρική περίθαλψη, σύνταξη κ.. γιά να ζητε στήν συνέχεια πό τόν πολίτη νά εναι φορολογικά συνεπής.

  

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου