Τρίτη, 24 Ιουνίου 2014


 
Δημήτρης Μπαλτᾶς
 
J. Ellul, La subversion du christianisme, La Table Ronde, Paris 2013, σελ. 328
 
Ὁ Ζάκ Ελλύλ (1912-1994) εἶναι γνωστός Γάλλος διανοητής ὁ ὁποῖος ἔχει γράψει πλῆθος βιβλίων πάνω σέ ζητήματα δικαίου, κοινωνιολογίας, τέχνης καί θεολογίας. Στήν ἑλληνική ἔχουν μεταφρασθεῖ ὁρισμένα ἔργα του πού ἀφοροῦν κυρίως σέ ζητήματα κοινωνιολογίας. Στό παρόν θά γίνει ἰδιαίτερη ἀναφορά στό βιβλίο τοῦ Ἐλλύλ « νατροπή το χριστιανισμο» (1984) πού ἐπανεκδόθηκε προσφάτως στήν Γαλλία (2013).
Στά πρῶτα κεφάλαια (1ο καί 2ο) τοῦ βιβλίου του ὁ Ἐλλύλ ἐξετάζει κατά βάσιν τίς κατά καιρούς ἐπιθέσεις ἐκ μέρους διανοητῶν (λχ. τοῦ Βολταίρου, τοῦ Φόϋερμπαχ, τοῦ Μάρξ, τοῦ Μπακούνιν) ἐναντίον τῆς «πρακτικῆς» (σ. 11) τοῦ χριστιανισμοῦ. Ἀναλυτικότερα, ὁ Ἐλλύλ ὑποστηρίζει ὅτι ἡ «νατροπή το χριστιανισμο» εναι συνολική προσπάθεια τς κριτικς προσεγγίσεως τς θικς καί τς πρακτικς το χριστιανισμο κ μέρους το «ντιχριστιανισμο» (σ. 79). Ἐδῶ θά προστεθεῖ ὅτι αὐτές τίς πιθέσεις γιά τήν νατροπή το χριστιανισμο Ἐλλύλ τίς θεωρε «δικαιολογημένες» (σ. 15, σ. 79), ὀφειλόμενες κυρίως στό γεγονός τι «πάρχει πόσταση μεταξύ τς Βίβλου καί τς πρακτικς τν κκλησιν καί τν χριστιανν» (σ. 15). 
Εὐλόγως στό βιβλίο του ὁ Ἐλλύλ προβαίνει σέ πολλές ἀναφορές (ἰδιαιτέρως στά κεφ. 3ο, 4ο, 6ο) στήν ἐμφάνιση καί τήν παρουσία τοῦ ἱστορικοῦ χριστιανισμοῦ, καί περισσότερο στήν σχέση του μέ τήν πολιτκή ἐξουσία, τόσο κατά τήν ἐποχή τῆς ρωμαϊκῆς αὐτοκρατορίας, ὅσο καί κατά τούς νεωτέρους χρόνους. Ἐπίσης, στό κεφ. 3ο, τό ἐπιγραφόμενο «Ἡ ἀποϊεροποίηση διά τοῦ χριστιανισμοῦ καί ἡ ἱεροποίηση μέσα στόν χριστιανισμό» (σσ. 83-107) ὁ Ἐλλύλ διαχωρίζει τό ἱερό ἀπό τό θρησκευτικό στοιχεῖο, θεωρώντας τήν «θρησκεία ὡς μία ἀπό τίς πιθανές ἑρμηνεῖες τοῦ ἱεροῦ» (σ. 84).
Στό 5ο κεφ. τοῦ βιβλίου τό ὁποῖο ἐπιγράφεται «Ἡ ἐπίδραση τοῦ Ἰσλάμ», ὁ Γάλλος συγγραφέας θίγει μία σειρά ἀπό ζητήματα στά ὁποῖα μπορεῖ νά διακρίνει κανείς ὁμοιότητες ἤ διαφορές στίς ἠθικές ἀντιλήψεις τοῦ χριστιανισμοῦ καί τοῦ μουσουλμανισμοῦ (λ.χ. ἡ ἔννοια τοῦ ἱεροῦ πολέμου [σσ. 159-160], ἡ θέση τῆς γυναίκας στό Ἰσλάμ καί στόν χριστιανισμό [σσ. 168-169], ἡ παρουσία τῶν δούλων [σ. 170] κ.ἄ.).
Θά ἐπιμείνω κυρίως στούς δύο μετασχηματισμούς τοῦ ἱστορικοῦ χριστιανισμοῦ, τούς ὁποίους, εὐστόχως, νομίζω, ἐπισημαίνει ὁ Ἐλλύλ. Κατά τήν θεώρηση αὐτή, ὁ χριστιανισμός μετασχηματίστηκε  σταδιακά σέ θρησκεία (σ. 66, σ. 206, σ. 217), παρά τό γεγονός τι εχε θεωρηθε πό τν Ρωμαίων ς «ντιθρησκεία» (σ. 88). πίσης, χριστιανισμός μετασχηματίστηκε σέ θική (σ. 66, σ. 112, σ. 135), γεγονός πού λλύλ θεωρε ς «μία πό τίς πιό δραματικές στιγμές τς στορίας του» (σ. 112). Ἐάν δέν ὑπάρχει «χριστιανική ἠθική», τότε, γιά τόν Ἐλλύλ, ἡ ἀγάπη, στήν ὁποία ἐρείδεται ὁ χριστιανισμός, δέν εἶναι ἠθική κατηγορία (σ. 111 καί σ. 132). Εἶναι βέβαιο ὅτι ἡ προσέγγιση αυτή θά ἔπρεπε νά ἐνδιαφέρει καί τήν κοινωνία τῶν Ὀρθοδόξων, οἱ ὁποῖοι πολλές φορές χαρακτηρίζονται ἀπό μία αὐστηρή ἠθικολογία καί μία νομικοῦ χαρακτῆρα ἠθική ἀντίληψη.
Ὁ μεταχηματισμένος σέ θρησκεία καί θική χριστιανισμός γινε τελικά να δεολόγημα (βλ. σχετικῶς καί σ. 140) καί κριβς ατό εχαν ς στόχο, σύμφωνα μέ τόν λλύλ, ο κατά καιρούς πιθέσεις πό τούς μή χριστιανούς. Στό πλαίσιο το μετασχηματισμο το στορικο χριστιανισμο σέ δεολόγημα ντάσσεται, κατά τόν λλύλ, τό γεγονός τι χριστιανισμός, συσχετιζόμενος μέ τήν πολιτική ξουσία, τίθεται «πάνοτε στήν πηρεσία της» (σ. 193). Παρά τήν εαγγελική ρήση «πειθαρχεν δε Θε μλλον νθρώποις» (Πράξ. 5,29), στορική κκλησία «ναζητε τήν στήριξη τς πολιτικς ξουσίας γιά νά ξασφαλίσει τήν ατονομία της» (σ. 204). Ἀσφαλῶς ἡ θεώρηση τοῦ Ἐλλύλ δέν διατυπώνεται γιά πρώτη φορά. Παλαιότερα, ὁ σπουδαῖος Ρῶσσσος φιλόσοφος Ν. Μπερντιάγιεφ (1874-1948) εἶχε παρατηρήσει ὅτι οἱ χριστιανοί «εἶχαν παραποιήσει τόν λόγο τοῦ Χριστοῦ, πρόσφεραν τήν χριστιανική ἐκκλησία μόνο σάν ὄργανο στήριξης τῶν κυρίαρχων τάξεων τῆς κοινωνίας»
Πάντως, τό ζήτημα εἶναι ὅτι οἱ περιγραφέντες μετασχηματισμοί δήγησαν, κατά τόν Ἐλλύλ, σταδιακά στήν πώλεια «τς λήθειας τς ποκαλύψεως το Θεο ν Χριστ» (σ. 137). 
Τό 7ο κεφάλαιο τοῦ βιβλίου τοῦ Ελλύλ  ἐπιγράφεται «Μηδενισμός καί χριστιανισμός». Ἐδῶ εἶναι χαρακτηριστική τοποθέτηση το Γάλλου φιλοσόφου τι « χριστιανική πίστη εναι νας ντιμηδενισμός», στό πλαίσιο το ποίου τό γιον Πνεμα «χορηγε τήν λπίδα κε που κυριαρχε πελπισία» (σ. 291).
Γενικς λλύλ βλέπει τήν κκλησία ς «σμα Χριστο καί χι ς θεσμό ργανισμό» (κεφ. 10, σ. 297), θεωρώντας τι εναι ναγκαο νά «ναγνώσει κανείς τήν στορία τς κκλησίας μέ να λλο βλέμμα» (σ. 324), τό ποο νδεχομένως θά νατρέψει τήν «νατροπή το χριστιανισμο» κ μέρους το ντιχριστιανισμο. Πάντως θά παρατηρήσω ὅτι ἡ διάκριση μεταξύ τῆς Ἐκκλησίας ὡς «σώματος Χριστοῦ» καί τῆς Ἐκκλησίας ὡς «διοικητικοῦ ὀργανισμοῦ» δείχνει τήν διάθεση τοῦ ἀνθρώπου νά βιώσει ἕναν χριστιανισμό ἄμεσα ἐμπνεόμενο ἀπό τήν Βίβλο» (πβ. σ. 317), ἀπορρίπτοντας παράλληλα τήν διαρκῆ ἀπόπειρα «θεμελιώσεως ἐκ μέρους τῶν ἐκπροσώπων τοῦ Θεοῦ ἐπί τῆς γῆς τοῦ νόμου τοῦ δικοῦ τους ἀντί τοῦ νόμου τοῦ Θεοῦ» (σ. 320).
Σκιαγράφησα ὁρισμένα ἀπό τά πολλά θέματα πού θίγει ὁ Ζ. Ἐλλύλ στό ὁμολογουμένως ἐνδιαφέρον βιβλίο του «Ἡ ἀνατροπή τοῦ χριστιανισμοῦ». Παρά τίς ἀντιρρήσεις πού θά μποροῦσε νά διατυπώσει κανείς, στόν χῶρο τόσο τοῦ Ἀνατολικοῦ ὅσο καί τοῦ Δυτικοῦ χριστιανισμοῦ, πάνω σέ συγεκριμένα ζητήματα, νομίζω τι τό παρόν βιβλίο ἐνδιαφέρει ἕνα εὐρύτερο κοινό μέ θρησκευτικές καί ἱστορικές ἀναζητήσεις. Ὡς ἐκ τούτου, θά ταν χρήσιμο νά μεταφραστε στήν ἑλληνική, στω καί στερα πό τριάντα χρόνια ἀπό τήν πρώτη ἔκδοσή του. 
 
 (Τό παρόν δημοσιεύθηκε στό περιοδικό Θεολογία, τ. 85, 2014, σσ. 389-391)


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου