Δευτέρα, 4 Νοεμβρίου 2013



       Δημήτρης Μπαλτᾶς



Ἀλ. Μακιντάιρ, Ἔλλογα ἐξαρτημένα ὄντα. Γιατί οἱ ἄνθρωποι χρειάζονται τίς ἀρετές, μετ. Μ. Δασκαλάκη, Ἐκδόσεις Κουκίδα, Ἀθήνα 2013, σελ. 239.

Στό βιβλίο αὐτό ὁ καθηγητής τῆς πολιτικῆς καί ἠθικῆς φιλοσοφίας Ἀλ. Μακιντάιρ ὑποστηρίζει ὅτι «οἱ ἀρετές πού χρειαζόμαστε προκειμένου νά μεταβοῦμε ἀπό τήν ἀρχική, ζωώδη κατάσταση σ’ ἐκείνη τοῦ ἀνεξάρτητων ἔλλογων ὑποκειμένων δράσης … ἀνήκουν στίς ἰδιαίτερες ἀρετές τῶν ἐξαρτημένων ἔλλογων ἔμβιων ὄντων, τῶν ὁποίων ἡ ἐξάρτηση, ἡ ὀρθολογικότητα καί ἡ ζωώδης φύση πρέπει νά στενή συσχέτιση μεταξύ τους» (σ. 20).
Σέ ἀρκετές σελίδες (κεφ. 2, 3, 4, 5, 6, 7) ὁ Μακιντάιρ ἐπιχειρεῖ νά δείξει ὅτι τά ζῶα, πού ἀνήκουν σέ μία «προγλωσσική κατάσταση» (σ. 62) διαθέτουν διανοητική δραστηριότητα (σ. 69), στήν ὁποία «στηρίζεται ἡ ἀνάπτυξη δυνατοτήτων καί ἱκανοτήτων τῶν ἀνθρώπων (σ. 79). Ἐδῶ ἄς σημειωθεῖ ὁ συγγραφέας ἀπορρίπτει τίς σχετικές ἀντιλήψεις τοῦ Ντεκάρτ (σσ. 29-31), ὅσο καί τοῦ Χάϊντεγγερ (σσ. 74-76).
Τά κεφ. 8-13 ἀναφέρονται στίς «ἰδιότητες πού πρέπει νά ἀναπτύξει ἕνα παιδί γιά νά ἐπαναπροσανατολίσει καί νά μετασχηματίσει τίς ἐπιθυμίες του καί νά ὁδηγήσει μέ συνέπεια πρός τά ἀγαθά στά διάφορα στάδια τῆς ζωῆς του» (σ. 130). Αὐτές οἱ ἰδιότητες εἶναι οἱ διανοητικές καί οἱ ἠθικές ἀρετές (σ. 142) τίς ὁποῖες «χρειαζόμαστε προκειμένου νά πετύχουμε τόσο τά ἀγαθά μας ὅσο καί τά ἀγαθά τῶν ἄλλων» (σ. 151). Ἐπιπροσθέτως ἐξετάζει ὁ Μακιντάιρ τήν σχέση ἀνάμεσα στό κοινό ἀγαθό καί στά ἀτομικά ἀγαθά (σσ. 161-173). Ἴσως θά προκαλέσει ἐντύπωση στόν ἀναγνώστη ἡ τοποθέτηση τοῦ συγγράφεως ὅτι «οὔτε τό κράτος οὔτε ἡ οἰκογένεια συνιστοῦν ἐκείνη τή μορφή ἕνωσης, τῆς ὁποίας τό κοινό ἀγαθό θά στηριχθεῖ καί θά διατηρηθεῖ ἀπό τίς ἀρετές τῆς ἀναγνωρισμένης ἐξάρτησης. Ἀντ’ αὐτοῦ θά πρέπει νά ὑπάρχει μία μορφή τοπικῆς κοινότητας, στό πλαίσιο τῆς ὁποίας οἱ δραστηριότητες τῆς οἰκογένειας, τά σχολεῖα, οἱ χῶροι γιά θρησκευτικές συναθροίσεις μποροῦν νά βροῦν μία θέση» (σ. 197). Ἐάν αὐτό καταστῆ ἐφικτό, τότε μπορεῖ νά θεωρηθεῖ ὅτι «πολλά ἀπό τά ἀγαθά μας, τόσο τά ἀτομικά ὅσο καί τά κοινά, εἶναι ἀγαθά πού τά μοιραζόμαστε, ὥστε οἱ ἀποφάσεις μου γιά τόν ρόλο πού πρόκειται νά παίξουν στή ζωή μου κάποια συγκεκριμένα ἀγαθά δέν εἶναι καί δέν μπορεῖ νά εἶναι ἀνεξάρτητες ἀπό τίς ἀποφάσεις σχετικά μέ τόν ρόλο πού πρόκειται νά παίξουν αὐτά τά ἀγαθά στή ζωή τῆς κοινότητας» (σ. 205).
Μεταξύ τῶν συμπερασμάτων τοῦ συγγραφέως περιλαμβάνεται ἡ ἄποψη ὅτι «ἡ ἀπόκτηση τῶν ἀρετῶν εἶναι δυνατή ἐφ’ ὅσον συμμετέχουμε στίς σχέσεις πού καθορίζονται ἀπό τίς νόρμες τοῦ φυσικοῦ νόμου» (σ. 206).
Σέ μία συνολική ἀποτίμηση, ὁρισμένες θέσεις τοῦ βιβλίου, ἰδιαιτέρως ἐκεῖνες πού ἀναφέρονται στίς διανοητικές δυνατότητες τῶν ἐκπροσώπων τοῦ ζωϊκοῦ βασιλείου, εἶναι πολύ πιθανό νά προκαλέσουν ἀντιρρήσεις. Ὡστόσο, τό βιβλίο περιέχει προσεγγίσεις καί ἀναζητήσεις πού μπορεῖ νά ἐνδιαφέρουν ἕνα εὐρύτερο ἀναγνωστικό κοινό. 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου