Κυριακή, 3 Μαρτίου 2013


Δημήτρης Μπαλτᾶς


Κύριλλος (Πατριάρχης Μόσχας καί Πάσης Ρωσίας), Ἐλευθερία καί Εὐθύνη. Τά δικαιώματα τοῦ ἀνθρώπου καί ἡ ἀξία τοῦ προσώπου, μετ. Ἀγγ. Πελωριάδου, Ἐν πλῷ, Ἀθήνα 2011, σελ. 221

Στό βιβλίο αὐτό, τό ὁποῖο κατ’ οὐσίαν εἶναι μία συλλογή ἄρθρων δημοσιευθέντων κατά τά ἔτη 1999-2008, ὁ νῦν Πατριάρχης Μόσχας Κύριλλος συζητεῖ τήν σχέση καί εἰ δυνατόν τήν ἐναρμόνιση «τῶν διαφορετικά προσανατολισμένων ἐπιταγῶν τοῦ νεοφιλελευθερισμοῦ καί τῆς παράδοσης (σ. 11), στήν ὁποία συζήτηση ἡ Ρωσία «τώρα πλέον μόνο ἔχει τή δυνατότητα νά συμμετάσχει» (σ. 16).
Κατά τήν θεώρηση τοῦ συγγραφέως, ὁ φιλελευθερισμός ἐρείδεται «σ’ ἕναν ἀνθρωποκεντρικό οὑμανισμό» (σ. 23), ὁ ὁποῖος ὑπερτονίζοντας τήν ἔννοια τοῦ δικαιώματος καί ἰδιαιτέρως ὁρισμένων κοινωνικῶν μειονοτήτων, συσχετίζεται παράλληλα μέ τήν ἔλλειψη «σταθερῶν ἠθικῶν κανόνων» (σ. 64). Ὡστόσο, ἡ ἀπουσία ἠθικῆς εὐθύνης ὁδηγεῖ μέ μαθηματική ἀκρίβεια στήν διάλυση τῶν θεμελίων ἑνός πολιτισμοῦ καί ἐν προκειμένῳ τοῦ εὐρωπαϊκοῦ. Ἀναλυτικότερα, αὐτό σημαίνει ὅτι «οἱ εὐρωπαϊκές ἀξίες γίνονται ὅλο καί περισσότερο κοσμικές. Πολλές ἀπό αὐτές δέν θά μποροῦσαν νά ἔχουν ἐμφανιστεῖ, ἄν δέν ὑπῆρχε ὁ χριστιανισμός στήν Εὐρώπη» (σ. 157). Εἶναι χαρακτηριστικό ὅτι γιά τόν συγγραφέα, ἀντιθέτως ἀπ’ ὅ,τι συνήθως ὑποστηρίζεται, ἔχουμε ἐνώπιόν μας μία «σύγκρουση προσεγγίσεων, ἡ μία ἀπό τίς ὁποῖες βασίζεται στή θρησκευτική ἀντίληψη τοῦ κόσμου καί ἡ ἄλλη στή μή θρησκευτική» (σ. 215). Ἐδῶ ἄς μοῦ ἐπιτραπεῖ νά παρατηρήσω ὅτι ἡ μή θρησκευτική ἀντίληψη περί τῆς ὁποίας κάνει λόγο ὁ συγγραφέας, δέν εἶναι κατ’ ἀνάγκην ἀντιθρησκευτική ἀλλά πολλές φορές, κυρίως στήν μετανεωτερική κοινωνία μας, ἐκφράζεται μέ μία θρησκευτική ἀδιαφορία.
Σέ πολλά σημεῖα τοῦ βιβλίου του (βλ. ἐνδεικτικῶς σ. 48, σ. 111) ὁ σ. ἀντιτίθεται στήν παλαιότερη καί στήν σύγχρονη ἀντίληψη ὅτι «ἡ θρησκεία εἶναι ἰδιωτική ὑπόθεση». Κατά τόν συγγραφέα ὁ πιστός δέν εἶναι πιστός μόνο μέσα στήν οἰκογένειά του, ἀλλά καί μέσα στήν κοινωνία ὅπου ζεῖ, ἐργάζεται, πολιτεύεται κ.ἄ.
Νομίζω ὅτι οἱ ἀπόψεις τοῦ σ. κινοῦνται στό πλαίσιο μιᾶς φιλοσοφικῆς ἀνθρωπολογικῆς θεωρήσεως ἀναγκαίας στόν σύγχρονο καί πολλές φορές χωρίς συγκεκριμένο προσανατολισμό δυτικό κόσμο, ὁ ὁποῖος ζεῖ γιά νά καταναλώνει, ἀπομακρυνόμενος ἀπό ἀξίες πού ἀντέχουν στόν χρόνο.
Εἶναι πιθανό νά διακρίνει κανείς στό βιβλίο μία ὑπερβολική ἠθικολογία καί μία διάθεση μανιχαϊστικῆς προσεγγίσεως τῶν ζητημάτων ἐκ μέρους τοῦ σ., ἀλλά ἐπίσης εἶναι βέβαιο ὅτι ἡ ἐπιστροφή στίς ἠθικές ἀξίες, τήν ὁποία διακηρύσσει σέ ὅλο τό βιβλίο του, εἶναι, ἰδιαιτέρως στούς καιρούς μας, μία ἀναγκαιότητα. Ἄλλωστε, κατά μία ἔννοια, ἀκόμα καί ἡ οἰκονομική κρίση πού ζοῦμε σήμερα, εἶναι ἕνα πρόβλημα ἠθικό-πνευματικό.
Θά σημειώσω, τέλος, ὅτι ἐξ αἰτίας τῆς κοινῆς θεματολογίας ὅλων τῶν ἄρθρων διαπιστώνεται μία συνεχής ἐπανάληψη τῶν θέσεων τοῦ σ. Ὁπωσδήποτε τό βιβλίο μπορεῖ νά ἀναγνωσθεῖ ἀπό ἕνα εὐρύτερο, μέ προβληματισμούς καί ἀνησυχίες, κοινό.

(Τό παρόν δημοσιεύθηκε στό περιοδικό Νέος Ἑρμῆς ὁ Λόγιος)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου