Τρίτη, 12 Φεβρουαρίου 2013



Δημήτρης Μπαλτᾶς

Πενήντα χρόνια ἀπό τήν ἔκδοση
τῆς νουβέλας «Μία ἡμέρα τοῦ Ἰβάν Ντενίσοβιτς»

Συμπληρώνονται φέτος πέντε χρόνια ἀπό τόν θάνατο τοῦ Ἀλεξάντρ Ἰσάγιεβιτς Σολζενίτσιν (1918-2008). Πρίν ἀπό μερικούς μῆνες συμπληρώθηκαν πενήντα χρόνια ἀπό τήν ἔκδοση τῆς νουβέλας «Μία ἡμέρα τοῦ Ἰβάν Ντενίσοβιτς» (1962). Στήν παροῦσα σύντομη κατάθεση θά ἀναφερθῶ στό ἔργο αὐτό πού εἶχε συγκλονίσει τότε τήν Σοβιετική Ἕνωση ἀλλά καί ὅλον τόν κόσμο.
Ὑπάρχει ἡ ἄποψη ὅτι ἡ δημοσίευση τῆς νουβέλας ἐντάσσεται στήν περίοδος τῆς ἀποσταλινοποίσης. Νομίζω ὅμως ὅτι ὁ σταλινισμός ἦταν παρών (σέ μικρότερο βαθμό) καί μετά τόν θάνατο τοῦ Στάλιν. Διότι δέν σταμάτησαν -ἐκτός τῶν μαζικῶν ἐκτελέσεων- οὔτε οἱ παρακολουθήσεις προσώπων ἀπό τήν μυστική ἀστυνομία οὔτε οἱ δίκες (λ.χ. συγγραφέων) οὔτε πλήρως τά καταγκαναστικά ἔργα. Ἔτσι ὁ ἀρχισυντάκτης τοῦ περιοδικοῦ ἀπομακρύνθηκε ἀπό τήν θέση του μετά τόν θόρυβο πού δημιουργήθηκε, ἐνῶ τό 1964-1965 ἡ μυστική ἀστυνομία κατέσχεσε χειρόγραφα τοῦ Σολζενίτσιν. Εἶναι ἐπίσης γνωστό ὅτι ὁ σ. δέν μετέβη τό 1970 στήν Στοκχόλμη γιά νά παραλάβει τό βραβεῖο Νόμπελ Λογοτεχνίας.
Γιά νά ἐπιστρέψω στό ἔργο, θά σημειώσω κατ’ ἀρχάς ὅτι ἐδῶ περιγράφεται μιά ἀπό τίς φοβερές ἡμέρες τῆς ζωῆς ἑνός καταδίκου στά στρατόπεδα συγκεντώσεως τοῦ Στάλιν. Ὁ ἴδιος ὁ κατάδικος διερωτᾶται γιά ποιό λόγο βρέθηκε φυλακισμένος στό στρατόπεδο: «Ὁ Σούχωφ κοντεύει ὀχτώ χρόνια στά στρατόπεδα κι ἀκόμα δέν κατάλαβε τό γιατί. Ἐπίσημα στό φάκελλό του χαρακτηρίζεται κατάσκοπος τῶν γερμανῶν καί προδότης τῆς πατρίδας. Τί κατάσκοπος ὅμως ἦταν ἤ πῶς εἶχε συνεργαστεῖ μέ τούς γερμανούς αὐτό δέν τό ἤξερε οὔτε ὁ Σούχωφ οὔτε κι ὁ ἀνακριτής του» (Μία ἡμέρα τοῦ Ἰβάν Ντενίσοβιτς, μετ. Ἀ. Σαραντόπουλος, Ἑταιρεία Ἑλληνικῶν Ἐκδόσεων, Ἀθῆναι, χ.χ., σ. 57).
Ἀπό τά βασικά προβλήματα τῶν καταδίκων ἦσαν τό λιγοστό (καί φυσικά ἀπαίσιο) φαγητό καί τό δριμύ κρύο. Ἀλλά χειρότερος γιά ἕνα κατάδικο ἦταν ὁ κίνδυνος νά ἀρχίσει νά ἀπελπίζεται: «καταραμένη ζωή» (σ. 93). Ἀντιθέτως, κυριότερο ἦταν νά διατηρήσει τήν ἐλπίδα γιά τήν ἐλευθερία του: «γιά νά πάει σπίτι του» (βλ. σχετικῶς ὅ.π., σ. 116 καί σ. 138).
Μεταξύ τῶν συζητήσεων τῶν κρατουμένων- ἐκτός ἀπό τά ζητήματα τῆς ποσότητας τοῦ φαγητοῦ καί τοῦ ψύχους- εἶναι ἀξιοσημείωτες αὐτές πού γίνονται πάνω στήν τέχνη (ὅ.π., σ. 67 καί σ. 91) καί στήν πίστη στόν Θεό (ὅ.π., σ. 87 καί σ. 135).
Σέ μία γενικότερη ἀποτίμηση, θά σημειώσω ὄτι ὁ Σούχωφ δέν εἶναι μόνον ὁ ἴδιος ὁ Σολζενίστιν. Ἀλλά εἶναι γενικά ὁ Ρῶσσος πολίτης, συγγραφέας, ἱερέας κ.ἄ.) πού χαρακτηριζόταν τότε «προδότης», «ἀντεπαναστάτης», «ἐχθρός τοῦ λαοῦ», «ἀντισοβιετικός» κ.ἄ. καί καταδικαζόταν στά στρατόπεδα συγκέντρωσης. 


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου