Σάββατο, 22 Δεκεμβρίου 2012


Δημήτρης Μπαλτᾶς

Κ. Παπαϊωάννου, Βυζαντινή καί ρωσική ζωγραφική, μετ. Ε. Νάκου- Χρ. Σταματοπούλου, Ἐναλλακτικές Ἐκδόσεις, Ἀθήνα 2007, σελ. 286.


Ἡ παρουσίαση τοῦ παρόντος ἔργου τοῦ Κ. Παπαϊωάννου, ὕστερα ἀπό τά ἔργα στά ὁποῖα ἀσκεῖ κριτική στόν ἀκαδημαϊκό μαρξισμό ἀλλά καί ἀπό τό ὀγκῶδες Τέχνη καί πολιτισμός στήν Ἀρχαία Ἑλλάδα μπορεῖ νά χαρακτηρισθεῖ ὡς ἐκδοτικό γεγονός.
Ἀσφαλῶς ἡ ἐνασχόληση τοῦ συγγραφέα μέ εἰδικά ζητήματα τῆς ἱστορίας τῆς βυζαντινῆς καί τῆς ρωσσικῆς ζωγραφικῆς δείχνει τήν πλήρη ἐξοικείωσή του μέ ἀνομοιογενή γνωστικά πεδία (ἀπό τήν ἀρχαία φιλοσοφία, τήν βυζαντινή τέχνη μέχρι τήν σύγχρονη πολιτική ἀνάλυση).
Γιά τόν Παπαϊωάννου, ἡ βυζαντινή τέχνη διαφοροποιεῖται ἀπό τήν ἀρχαία καθ’ ὅσον ἡ δεύτερη «ἀγνοοῦσε τήν ὑποκειμενικότητα. Ἡ ἔννοια τοῦ μυστηρίου, τῆς ἐσωτερικότητας, τῆς ἀγωνίας καί συνακόλουθα ὁ κόσμος τῆς ἐλπίδας καί τῆς μεταμόρφωσης παρέμεναν γιά τούς Ἕλληνες ἕνας τομέας σχεδόν ἀπαγορευμένος» (σ. 18). Ἀλλά αὐτό δέν σημαίνει ὅτι ὑπάρχει ὁποιαδήποτε ὑπόνοια περί ἀσυνέχειας τῶν δύο κόσμων-πολιτισμῶν, δεδομένου ὅτι «τήν ἀληθινή καί εἰς βάθος ἐπίδραση τοῦ ἑλληνισμοῦ θά τήν ἀναγνωρίσομε μᾶλλον στήν κοσμιότητα, στό μέτρο, στήν αἴσθηση τῆς κλίμακας καί τοῦ πνευματικοῦ κάλλους πού ἡ βυζαντινή τέχνη ἐπέδειξε … Ἐάν τό Βυζάντιο ἀποτελεῖ μιά δεύτερη ἄνθηση τοῦ ἑλληνισμοῦ, τό καινούργιο μπόλι ὑπῆρξε ὁ χριστιανισμός, πού εἶχε ἕνα ἀνανεωτικό ἀποτέλεσμα κεφαλαιώδους σημασίας. Ἀλλά ὁ ἑλληνισμός μπόρεσε νά δείξει τίς πραγματικές του δυνατότητες, ἀκριβῶς μέσα ἀπό τό τρόπο πού ἐπεξεργάστηκε τή βυζαντινή ὀρθοδοξία» (σ. 24).
Παρ’ ὅλον ὅτι σέ πολλά σημεῖα τοῦ κειμένου παρέχεται ἡ διευκρίνηση ὅτι γιά διαφόρους λόγους δέν ἔχουν σωθεῖ ψηφιδωτά τῆς ἐποχῆς τοῦ Ἰουστινιανοῦ, δείγματα τῆς εἰκονικῆς ζωγραφικῆς τοῦ 7ου αἰ., πολλά ψηφιδωτά τοῦ 9ου αἰ. καί τοῦ 10ου αἰ., ὁ Κ. Παπαϊωάννου προσφέρει ἀναλυτικές πληροφορίες γιά τήν διαμόρφωση καί τήν ἐξέλιξη τῆς βυζαντινῆς τέχνης στόν βαλκανικό χῶρο (ἐνδεικτικῶς βλ. σ. 49, σ. 94) καί βεβαίως στήν Ρωσσία (βλ. σσ. 113-121) ἀλλά καί συγκριτικές παρατηρήσεις πού ἀφοροῦν τήν τέχνη στήν Ἰταλία (ἐνδεικτικῶς βλ. σσ. 35-36, σσ. 57-60, σ. 90).
Ὁπωσδήποτε τό ἔργο τοῦ Κ. Παπαϊωάννου συμπληρώνει τήν ἑλληνική ἐπιστημονική παραγωγή. Ἀλλά εἶναι ἕνα ἐγχειρίδιο πού μπορεῖ νά ἀναγνωσθεῖ ὄχι μόνον ἀπό τούς εἰδικούς μελετητές ἀλλά καί ἀπό τούς ἁπλούς ἀναγνῶστες.
Ὁ τόμος περιέχει χρονολόγιο, γλωσσάριο, πολυάριθμες εἰκόνες καί χάρτες.

 (Τό παρόν δημοσιεύθηκε στήν ἐφημ. Χριστιανική)

  


 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου