Κυριακή, 2 Δεκεμβρίου 2012


  
 Δημήτρης Μπαλτάς


Γ. Καραμπελιᾶς, Κοραῆς καί Γρηγόριος Ε΄. Κοινωνικές συγκρούσεις καί διαφωτισμός στήν προεπαναστατική Σμύρνη (1788-1820), Ἐναλλακτικές Ἐκδόσεις 2009, σσ. 197.


Ἡ μελέτη αὐτή ἀποτελεῖ μία συμβολή στίς ἀντιπαραθέσεις στό ἐσωτερικό τῆς ἑλληνικῆς κοινότητας τῆς Σμύρνης στά τέλη τοῦ 18ου αἰ. καί στίς ἀρχές τοῦ 19ου αἰ. Ἀλλά στούς στόχους τῆς μελέτης ἐντάσσεται βεβαίως ἡ ἀποκατάσταση τῆς ἱστορικῆς ἀλήθειας. Διότι εἶναι γεγονός ὅτι ἀπό τήν ἐποχή τοῦ Γ. Κορδάτου μέχρι σήμερα «τό δάνειο ἀπό τή Γαλλική ἐπανάσταση σχῆμα τῶν ταξικῶν στρατοπέδων καί συμμαχιῶν, καθώς καί ἕνας δυτικόστροφος-μαρξίζοντος ἐπιχρίσματος- προοδευτισμός, ἀδυνατοῦν νά ἀποδώσουν τήν ἑλληνική προεπαναστατική πραγματικότητα» (σ. 9).
Ὁ Γ. Καραμπελιᾶς παρουσιάζει εἰκόνες ἀπό τήν ζωή τῆς Σμύρνης, ἰδιαίτερα τήν οἰκονομική (σσ. 14-27), τήν κοινωνική (σσ. 28-37), τήν ἐκπαιδευτική (σσ. 61-83) ἀλλά καί τήν θρησκευτική (σσ. 83-93). Μέσα ἀπό τίς σχετικές πηγές καί τίς μαρτυρίες, ἴσως ἄγνωστες στό εὐρύτερο ἀναγνωστικό κοινό, γίνεται φανερό ὅτι «τά μεσαία ἀστικά στρώματα καί ὁ λαός εἶναι ἔντονα ἀντιδυτικοί, ἐξ αἰτίας μάλιστα καί τῆς ἰσχυρῆς παρουσίας Δυτικῶν, τῶν Λεβαντίνων, στή Σμύρνη καί τή Χίο, καί πολύ πιό παραδοσιοκεντρικοί» (σ. 148). Ἀλλά γιά τήν σύγχρονη ἑλληνική, τήν μαρξιστικῆς προελεύσεως, ἱστοριογραφία, ἡ «ἀντιδραστική ἐκκλησία» χρησιμοποιεῖ τόν λαό ἐναντίον τῆς προόδου, τήν ὁποία ἀναζητοῦν και Δύση τόσο οἱ μεγαλέμποροι, ὅσο οἱ διαφωτιστές (σσ. 156-160).
Ἀπό τήν εἰδική ἀναφορά στήν Σμύρνη ὁ συγγραφέας μεταβαίνει στήν γενικότερη προσέγγιση τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1821 (σσ. 157-163). Ἄν καί συνήθως ὑποστηρίζεται ὑπό τῶν ἱστορικῶν μας ὅτι ἡ ἐπανάσταση τοῦ 1821 ἦταν ἀποτέλεσμα τῶν ἰδεῶν τοῦ διαφωτισμοῦ, θά πρέπει νά λεχθεῖ ὅτι ἡ πιθανή ἐπίδραση τοῦ διαφωτισμοῦ ἀναφέρεται περισσότερο στούς μορφωμένους στήν Δύση λογίους καί ὄχι στούς βασικούς συντελεστές τῆς ἐπιτυχίας τοῦ 1821, ἤτοι στόν λαό καί στήν ἐκκλησία (βλ. σ. 157 καί σ. 161). Συναφῶς θά προστεθεῖ ἐδῶ καί ἡ, λιγότερο γνωστή, ἄποψη τοῦ μεγάλου Ρώσσου μυθιστοριογράφου Φ. Ντοστογιέφσκι: «Οἱ χριστιανικοί πληθυσμοί τῆς Ἀνατολῆς, καταπιεσμένοι καί βασανισμένοι, εἴδανε στό Χριστό καί στήν πίστη του  τή μοναδική παραγοριά τους καί στήν Ἐκκηλσία τό τελευταῖο καί μοναδικό ὑπόλειμμα τῆς ἐθνικῆς προσωπικότητάς τους. Κι ἦταν ἡ μοναδική κι ἡ τελευταία ἐλπίδα, ἡ τελευταία σανίδα σωτηρίας ὕστερα ἀπό τό ναυάγιο τοῦ πλοίου· γιατί ἡ Ἐκκλησία διαφύλαξε αὐτούς τούς πληθυσμούς ὡς ἐθνότητα κι ἡ πίστη στό Χριστό τούς ἐμπόδισε, τουλάχιστον ἐν μέρει, νά συγχωνευθοῦν μέ τούς νικητές…» (Τό Ἡμερολόγιο ἑνός συγγραφέα, μετ. Μ. Ζωφράφου, Ἀθῆναι, ἄ.ἔ., σ. 287). 
Σέ μία γενική ἀποτίμηση, ἡ μελέτη τοῦ Γ. Καραμπελιᾶ εἶναι μία κριτική διερεύνηση, ἐπί τῇ βάσει τῆς ἀντικειμενικῆς προσεγγίσεως τῶν πηγῶν, τῆς ἱστορικῆς πραγματικότητας τῆς Σμύρνης τοῦ 18ου καί τοῦ 19ου αἰ. Ἀποτελεῖ δέ καί μία ἀπάντηση στούς μαρξιστές ἱστορικούς μας πού θυσιάζουν, ἀκόμη καί σήμερα, τήν ἱστορική ἀλήθεια στόν βωμό τῆς μονομεροῦς οἰκονομικῆς ἑρμηνείας τῆς ἱστορίας καί τοῦ ὄψιμου διαφωτισμοῦ. 

(Τό παρόν δημοσιεύθηκε στήν ἐφημ. Χριστιανική

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου