Κυριακή, 18 Νοεμβρίου 2012




Δημήτρης Μπαλτάς

Ἡ ἀντίσταση ὡς ὑποχρέωση


Ἐπειδή ἡ καθιέρωση μιᾶς κοινωνίας χωρίς ἱστορική γνώση καί μνήμη εἶναι πρό τῶν πυλῶν (καί μάλιστα φαίνεται νά ξεπερνᾶ τά ὅρια τῆς ἑλλαδικῆς πραγματικότητας), ἡ σημερινή παρέμβαση ἐπιχειρεῖ νά δείξει δύο τουλάχιστον παραμέτρους. Ἡ πρώτη, ὅτι ἡ ἱστορική προσέγγιση (πρέπει νά) εἶναι ξένη πρός ὁποιαδήποτε ἐθνικιστική ρητορεία ἤ διεθνιστική προπαγάνδα. Ἔπειτα, τό γεγονός ὅτι ἡ διατήρηση τῆς ἱστορικῆς μνήμης εἶναι μία ἀναγκαιότητα πού ἐπιβάλλεται καί ἀπό τήν γενικότερη πολιτιστική κληρονομιά, ἄρα ἀποτελεῖ μία πράξη ἀντιστάσεως στήν σύγχρονη κυριαρχία τῆς παγκοσμιοποιήσεως καί τῆς μονόπλευρης καταναλωτικῆς συμπεριφορᾶς.
Εἶναι εὐνόητο ὅτι ὅταν ἡ ἱστορική γνώση ὑπηρετεῖ ἀποκλειστικῶς καί μόνον τούς στόχους μιᾶς ἐθνικιστικῆς ρητορείας γίνεται συχνά ἀντικείμενο ἀμφισβητήσεως, ἀκόμα καί στήν περίπτωση πού μπορεῖ νά χαρακτηρισθεῖ ὡς ἀντικειμενική. Ἀσφαλῶς δέν ἀπειλεῖται ἡ ἱστορική γνώση ὅταν αὐτή προβάλλει ἀξίες πού ἐκ τῶν πραγμάτων ἀντέχουν στόν χρόνο. Ἀπό τήν ἄλλη πλευρά, ἡ προσέγγιση τῆς ἱστορίας ἐν ὀνόματι μιᾶς ἰσοπεδωτικῆς διεθνιστικῆς προοπτικῆς εἶναι τό ἴδιο ξένη. Ἐάν δέν ὑποτιμᾶ κανείς τήν προσφορά τῶν ἄλλων λαῶν στήν παγκόσμια ἱστορία, αὐτό δέν σημαίνει ὅτι θά πρέπει νά ὑποβαθμίσει ἀλλά καί νά ἐξαφανίσει τήν ἱστορική παρουσία καί προσφορά ἔστω καί ἑνός λαοῦ. Ἔτσι προκύπτει ὅτι οὔτε ὁ μυθολογικός ὑπερτονισμός οὔτε ὁ ἰσοπεδωτικός ἀποχρωματισμός τῶν ἐπιτευγμάτων ἑνός λαοῦ κινοῦνται σ’ ἕνα πλαίσιο βάσει τοῦ ὁποίου μπορεῖ νά οἰκοδομηθεῖ μία στέρεη πολιτιστικά πολιτική κοινωνία.
Τό δεύτερο ζήτημα πού ἀπασχολεῖ τήν σημερινή κατάθεση, εἶναι ἡ ἀντίσταση στήν ἀπόπειρα τῆς οἰκοδομήσεως μιᾶς κοινωνίας χωρίς μνήμη. Οἱ δύο τάσεις πού περιέγραψα παραπάνω ἔχουν τό κοινό ὅτι μποροῦν να ὁδηγήσουν σ’ αὐτήν τήν προοπτική. Διότι ἡ πρώτη προκαλεῖ τήν ἀμφισβήτηση, πρός τό παρόν, ὁρισμένων πραγμάτων (λ.χ. τῆς ὑπάρξεως τοῦ «κρυφοῦ σχολειοῦ»), ἐνῶ ἡ δεύτερη ἀποσυνθέτει ἀδικαιολογήτως τά πάντα. Παράδειγμα, ἡ γνωστή διατύπωση ὅτι «ἔχουμε συγκροτήσει τό ἔθνος τόν 19ο αἰ.»! Ἑπομένως ἡ ἀντίσταση θά ἀποτρέψει τά ὀδυνηρά ἀποτελέσματα τῶν ἀντιστοίχων ἑρμηνευτικῶν τάσεων.
Ἐπιπλέον, ἡ προβαλλόμενη ἀντίσταση θά διαφυλάξει ὅ,τι ἔχει κληρονομηθεῖ ἀπό τίς παλαιότερες γενιές, ἄρα ὅ,τι ἔχει συγκροτήσει τήν ἱστορική μνήμη. Ἐάν ἡ μνήμη τοῦ ἀνθρώπου εἶναι κριτήριο τῆς ταυτότητάς του, τότε ἡ ἀπώλεια τῆς ἱστορικῆς μνήμης θά πρέπει νά σημαίνει ἀπώλεια καί τῆς ἱστορικῆς ταυτότητας. Ὁπωσδήποτε αὐτή ἡ ἀντίσταση θά ἔχει ἕνα πολιτιστικό-ψυχολογικό περιεχόμενο.
Καί μία τελευταία παρατήρηση. Σέ κάθε τυραννική συμπεριφορά, ἡ ὁποία μάλιστα περιβάλλεται καί μέ θεσμικό ρόλο, ἡ ἀντίσταση εἶναι ὑποχρέωση καί ὄχι δικαίωμα.


 
(Τό παρόν ἔχει δημοσιευθεῖ στήν ἐφημ. Ρήξη, φ. 10, 6.4. 2007)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου