Σάββατο, 17 Νοεμβρίου 2012



Δημήτρης Μπαλτάς

Ἀπό τήν ἰδεολογία τοῦ «πολιτικῶς ὀρθοῦ»  
στήν ἐκπαιδευτική πράξη


Συχνά διαπιστώνεται ὅτι ἡ πολιτική πράξη κινεῖται σήμερα στό πλαίσιο τοῦ «πολιτικῶς ὀρθοῦ» προκειμένου νά ἐλαχιστοποιήσει ἤ νά ὑπερβῆ τίς ἀντιθέσεις μεταξύ δύο ἤ περισσοτέρων προσώπων, ἀντιλήψεων, ἐπιλογῶν κ.ἄ. Στήν ἐν συνεχείᾳ ἀναφορά θέλω νά δείξω τά ὅρια μεταξύ τῆς πολιτικῆς ἰδεολογίας καί ἱστορικῆς ἀλήθειας. Κατά πόσον, δηλαδή, ἡ πολιτική ἰδεολογία δικαιολογεῖται νά καθορίζει τήν μετάδοση τῆς ἱστορικῆς γνώσεως καί μάλιστα στήν τάξη, νά ἐπεμβαίνει μέ ἰδεολογικούς μηχανισμούς στήν ἱστορική ἀλήθεια, ἀκόμη καί νά τήν διαστρεβλώνει χάριν τοῦ «πολιτικῶς ὀρθοῦ».
Ἐάν ἡ ἐθνική ἰδεολογία προεβλήθη στήν ἐκπαιδευτική διαδικασία κατά τό παρελθόν, αὐτό συνέβη διότι ἀκριβῶς τότε (σέ δυσοίωνες ἐποχές) ἔπρεπε νά διαμορφωθεῖ ἡ νεοελληνική ἰδιοπροσωπία. Ἔπρεπε νά ἑδραιωθεῖ ἡ ἐθνική συνείδηση καί βεβαίως νά ἀντιμετωπισθεῖ ὁποιαδήποτε προσπάθεια ἀποπροσανατολισμοῦ στήν ἱστορική συνέχεια τοῦ ἑλληνισμοῦ. Στό σημεῖο αὐτό ἐπιβάλλεται νά διευκρινισθεῖ ὅτι ἡ διατύπωση «ἐθνικό εἶναι ὅ,τι εἶναι ἀληθινό» δέν σημαίνει ὅτι πρέπει νά τονίζει ἁπλῶς κανείς τήν ἱστορική ἀλήθεια. Σημαίνει, ἐπίσης, ὅτι δέν πρέπει νά χρησιμοποιεῖ λέξεις καί ἐκφράσεις πού μετριάζουν τήν βαρύτητα τῶν πραγμάτων ἤ τήν ἔνταση τῶν γεγονότων καί  ἐν τέλει διαστρεβλώνουν τήν ἱστορική ἀλήθεια.
Μία ἄλλη παράμετρος τοῦ «πολιτικῶς ὀρθοῦ» ἀφορᾶ στήν συγκριτική ἱστορική ἀποτίμηση. Ἀλλά στήν ἐκπαιδευτική διαδικασία (κατ’ ἐξοχήν γιά ἕνα «μάχιμο» ἐκπαιδευτικό) ἡ σύγκριση τῶν προβαλλομένων ἀληθειῶν εἶναι μᾶλλον ἄνευ νοήματος. Αὐτό θά μποροῦσε νά ἰσχύσει σέ μία συζήτηση μεταξύ ἐπιστημόνων, νά ἀποτελέσει στόχο ἑνός ἐρευνητικοῦ προγράμματος, ἔστω νά ὑποστηριχθεῖ σ’ ἕνα πανεπιστημιακό ἐγχειρίδιο ἀλλά ὄχι νά διδαχθεῖ στήν τάξη. Ἐνῶ λοιπόν ὁ μαθητής δέν γνωρίζει ἱστορία, τήν ἐθνική ἱστορία, καλεῖται νά μάθει νά διακρίνει τήν ἱστορική ἀλήθεια σέ ἐπίπεδο ὑπερεθνικό. Κι αὐτός ὁ ἐκπαιδευτικός στόχος θεωρεῖται σύγχρονος, προοδευτικός καί ἀποτελεσματικός!
Ἐξ ἄλλου, ὑπό τό πρῖσμα τοῦ «πολιτικῶς ὀρθοῦ» ἀποδίδεται ὁ χαρακτηρισμός, ἀφελής σέ κάθε περίπτωση, τοῦ «ἐθνικιστή» σ’ αὐτόν πού ἀξιώνει τήν διδασκαλία τῆς ἐθνικῆς ἱστορίας στούς μαθητές, ὅπως συμβαίνει καί στά ἐκπαιδευτικά συστήματα ἄλλων χωρῶν (λ.χ. τῆς Γαλλίας). Εἶναι χαρακτηριστικό ὅτι ὁ ἴδιος ἀφελής χαρακτηρισμός ἀπευθύνεται καί σ’ αὐτόν πού προβάλει τήν ἀλήθεια τοῦ ἔθνους. Ἀλλά εἶναι ἀναγκαῖο νά ἀντιταχθεῖ κανείς στήν ἄποψη τῶν συγχρόνων ἱστοριογράφων μας πού διακηρύσσουν ὅτι τό ἑλληνικό ἔθνος ἔχει δημιουργηθεῖ κατά τόν 19ο αἰ., ἐνῶ ὅ,τι ἔχει προηγηθεῖ ἱστορικά εἶναι κατασκεύασμα τῶν «ἐθνοκεντρικῶν» διανοουμένων μας. Καί πολλῷ μᾶλλον, σ’ αὐτήν τήν ἰδεολογική κατεύθυνση στήν ἐκπαιδευτική πράξη.
Θά διερωτηθεῖ κανείς ποιά εἶναι τά κίνητρα τῶν ἐπεμβάσεων, στό πλαίσιο τοῦ «πολιτικῶς ὀρθοῦ», στήν διδασκαλία τῆς ἱστορίας καί ἄρα στήν συνείδηση τῶν μαθητῶν. Θά ἦταν εὔκολο νά ἰσχυρισθεῖ κανείς ὅτι ἡ ἀποδόμηση τῆς ἐθνικῆς αὐτοσυνειδησίας καί τῆς ἱστορικῆς ἀλήθειας ἐξηγεῖται ἐάν συσχετισθεῖ μέ ἄξονες καί στόχους τῆς διεθνοῦς πολιτικῆς, πρᾶγμα πού ἴσως ἀποδεικνύετο  καί ἀληθές. Ἐπειδή, ὅμως, αὐτό θά ἀπαιτοῦσε μία ἐκτεταμένη ἔρευνα, θά περιορισθῶ νά τονίσω ἐδῶ ὅτι οἱ ἰδεολογικοί πειραματισμοί, μέσω τοῦ μαθήματος τῆς ἱστορίας, στήν συνείδηση τῶν μαθητῶν εἶναι πράξη τουλάχιστον ἀντιπαιδαγωγική.

(Τό παρόν δημοσιεύθηκε στό περ. Εὐθύνη, τ. 430, σ. 514)





Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου