Κυριακή, 16 Σεπτεμβρίου 2012




Δημήτρης Μπαλτάς


Ἡ ἀναγκαιότητα τῆς ἀπο-αναπτύξεως


Ἀπό τό αἴτημα τῆς «προόδου» πού ἀποτέλεσε τούς τελευταίους αἰῶνες τόν κύριο στόχο τόσο τῆς «ἀριστερᾶς» ἰδεολογίας ὅσο καί τοῦ καπιταλισμοῦ, ὁ ἄνθρωπος ὁδηγεῖται σήμερα, ὕστερα καί ἀπό τίς διαπιστώσεις τῶν ἐπιστημόνων, καί παρά τήν κυριαρχία τῆς καπιταλιστικῆς οἰκονομίας, σέ μία ἐπανεκτίμηση τοῦ βαθμοῦ ἀναπτύξεως στόν περιβάλλοντα χῶρο. Ὁρισμένες πλευρές αὐτῆς τῆς αὐτοκριτικῆς θά δείξω στήν σημερινή κατάθεση.
Κατά πρῶτον, ἡ πρόταση περί τῆς ἀπο-αναπτύξεως βάλλει εὐθέως κατά τοῦ καπιταλιστικοῦ προτύπου πού βασίζεται, καί σήμερα, στήν ἀρχή τῆς ὠφέλειας καί ἄρα στήν ἐκμετάλλευση ἀνθρώπου ἀπό ἄνθρωπο. Βάλλει, λ.χ., κατά τῶν πολυεθνικῶν ἑταιρειῶν, οἱ ὁποῖες λειτουργοῦν πρός τό συμφέρον ὁρισμένων ἀνθρώπων καί ὄχι τοῦ κράτους καί τῆς κοινωνίας, ἐκμεταλλευόμενες τό φθηνό ἐργατικό δυναμικό ἄλλων χωρῶν ἤ καταπιέζοντας τό ὑπάρχον ἐργατικό δυναμικό τῆς χώρας ὅπου ἑδρεύουν.
Παράλληλα, τό καπιταλιστικό πρότυπο εὐνοεῖ τήν ἑδραίωση τῆς καταναλωτικῆς συνειδήσεως καί συμπεριφορᾶς καί μάλιστα σέ ἀνεξέλεγκτο πλέον βαθμό. Στό πλαίσιο αὐτό, ὁ Ζάν Κλώντ Μισεά ἐπισημαίνει, χαρακτηριστικά, ὅτι «κάτω ἀπό τήν αὐξανόμενη κυριαρχία τῆς ἀνεξέλεγκτης οἰκονομίας, ἡ ζωή τῶν ἀνθρώπων τείνει νά μεταβληθεῖ σέ ἕναν παράλογο ἀγώνα δρόμου γιά νά μήν γεράσουν καί νά μήν πεθάνουν ποτέ, δηλαδή, νά ἀρνηθοῦν τόν ἑαυτό τους ὡς ἀνθρώπινη φύση».
Ἐξ ἄλλου, ἡ ἀπο-ανάπτυξη συνδέεται μέ τήν δημιουργία μιᾶς οἰκολογικῆς συνειδήσεως, ἕτοιμης νά ἀντιταχθεῖ στήν ἐκμετάλλευση ἐκ μέρους τοῦ ἀνθρώπου καί τοῦ φυσικοῦ περιβάλλοντος τό ὁποῖο, κυρίως κατά τίς τελευταῖες δεκαετίες, ἔχει ὑποστῆ ἀνεπανόρθωτες καταστροφές. Αὐτό διότι οἱ δραστηριότητες τοῦ ἀνθρώπου σέ ὅλους τούς τομεῖς ἔχουν σάν στόχο πρωτευόντως τό ἴδιον ὄφελος καί δευτερευόντως τήν διατήρηση τῆς περιβαλλοντικῆς ἰσορροπίας. Στήν περίπτωση αὐτή, πρέπει νά συνυπολογισθεῖ ὅτι οἱ δυνάμεις ἐσωτερικῆς ἀντιστάσεως τοῦ περιβάλλοντος στίς ἐν πολλοῖς αὐθαίρετες ἐπεμβάσεις τοῦ ἀνθρώπου ἐξαντλοῦνται σταδιακά. Ἐννοεῖται ἐδῶ ὅτι στήν περίπτωση πού προτείνει κανείς τήν ἀπο-ανάπτυξη σέ κοινωνικό ἐπίπεδο ἀλλά ὁ ἴδιος ζεῖ κατά τρόπο ὑπερκαταναλωτικό, ἡ διαφορά μεταξύ θεωρίας καί πράξεως καθίσταται ἀγεφύρωτη. 
Τέλος, κρινόμενη ἀπό φιλοσοφικῆς πλευρᾶς, ἡ ἀπο-ανάπτυξη συγκροτεῖ μία ὁρισμένη φιλοσοφική ἀνθρωπολογία, καθ’ ὅσον ἐπιχειρεῖ νά ἐπαναφέρει τόν ἄνθρωπο σέ μία ποιοτική σχέση μέ τόν ἄνθρωπο καί μέ τόν περιβάλλοντα χῶρο. Ἔτσι ἡ πρόταση τῆς ἀπο-αναπτύξεως ἀποτελεῖ κατ’ οὐσίαν μία σύγχρονη ὀντολογική θεώρηση, ὁπωσδήποτε μέ ρίζες ἀρκετά παλαιές.
Ἡ σημερινή κατάθεση δέν προκύπτει ἀπό κάποια πεσιμιστική διάθεση. Εἶναι προφανές ὅτι ἡ πρόταση περί ἀπο-αναπτύξεως ἐπιβάλλεται σήμερα ὄχι ἀπό κίνητρα πολιτικά-οἰκονομικά,  ἤ καί ψυχολογικά, ἀλλά ὑπό τό κράτος τῶν ἐπιστημονικῶν προσεγγίσεων, ἐπισημάνσεων καί προβλέψεων. Σέ κάθε περίπτωση, γίνεται κατανοητό ὅτι ἡ ἀνάπτυξη δέν μπορεῖ νά εἶναι μία αὐθαίρετη ἐπιλογή τοῦ ἀνθρώπου, πού ὑπερβαίνει κάποια ὅρια, ἀλλά συνεκτιμᾶται πάντοτε καί μέ τόν βαθμό τῆς ἐσωτερικῆς του τελειοποιήσεως. Ἐάν, λοιπόν, ἔχει φθάσει ὁ ἄνθρωπος στήν ὕβρη, θά πρέπει νά γνωρίζει ἤδη τήν ἀκολουθία τῆς τραγικῆς του μοίρας.      

 (Το παρόν δημοσιεύθηκε στό περ. Εθύνη)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου