Κυριακή, 16 Σεπτεμβρίου 2012


 

Δημήτρης Μπαλτάς

Ὁ χριστιανισμός στόν 21ο αἰ.
Προβλήματα καί προοπτικές


Στόν 21ον αἰ. πλέον, καί μάλιστα σέ μία ἐποχή ὅπου ἀναβιώνει τό θρησκευτικό φαινόμενο καί οἱ διάφορες, ἀμφιβόλου προελεύσεως, θρησκευτικές ἐμπειρίες, ἀναζητεῖται ὁ ρόλος τοῦ χριστιανισμοῦ καί τῶν χριστιανῶν. Αὐτό ἔχει μεγάλη σημασία ἰδιαιτέρως γιά τήν Εὐρώπη, ἐάν ληφθεῖ ὑπ’ ὄψιν ὅτι, κατά μία ἄποψη, ἡ γηραιά ἤπειρος θεμελιώθηκε πάνω στίς ἀρχές τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς δημοκρατίας, τοῦ ρωμαϊκοῦ δικαίου καί τῆς χριστιανικῆς διδασκαλίας. Ἐν συνεχείᾳ θά συζητηθοῦν ὁρισμένα χαρακτηριστικά τῆς σύγχρονης χριστιανικῆς Εὐρώπης πού προβληματίζουν τόν σκεπτόμενο, ὄχι μόνον χριστιανό, ἄνθρωπο.
Κατ’ ἀρχάς, ἕνα βασικό στοιχεῖο, ἀποτρεπτικό πολλές φορές τῆς βιώσεως τῆς χριστιανικῆς ἀλήθειας, ἄν καί ὄχι νεοφανές, εἶναι ἡ ἔντονη ἐκκοσμίκευση τοῦ χριστιανισμοῦ ἤ, καλύτερα, τῶν χριστιανῶν, ὀρθοδόξων καί ἑτεροδόξων, ὑπό τήν μορφή τῆς πλήρους ἀποδοχῆς τῶν συγχρόνων συνθηκῶν ἤ τῆς μινιμαλιστικῆς δογματικῆς συνειδήσεως. Ἐδῶ ἐπιβάλλεται νά τονισθεῖ ὅτι τό σχῆμα «παράδοση- πρόοδος» ἐφαρμόζεται, ἐσφαλμένως ἐπί τῆς χριστιανικῆς ἀλήθειας, καθ’ ὅσον αὐτή δέν εἶναι ἰδεολόγημα, μονομερῶς πολιτική ἤ κοινωνική διδασκαλία. Κρίνεται σκόπιμο νά ὑπομνησθεῖ ἡ τοποθέτηση τοῦ N. Berdiaeff ὅτι «ὁ χριστιανισμός ὀφείλει νά εἶναι συγχρόνως ἐλεύθερος ἀπό τόν κόσμο, ἐπαναστατικός ἐν σχέσει μέ τόν κόσμο καί γερμένος μ’ ἀγάπη πάνω στόν κόσμο» (Πνεῦμα καί πραγματικότητα, μετ. Ἀντ. Χατζηθεοδώρου, Ἐκδόσεις τῶν Φίλων, Ἀθήνα 1968, σ. 200).
Ἐξ ἄλλου, εἶναι εὐνόητο ὅτι ἡ ἐκκοσμικευμένη ἀντίληψη περί τοῦ χριστιανισμοῦ συνδέεται μέ τήν ἰδεολογικοποίησή του. Διαπιστώνεται, μεταξύ ἄλλων, ὅτι οἱ σύγχρονοι χριστιανοί στήν Εὐρώπη, ὅπως καί ἀλλοῦ, πολλοί ἀπό τούς ὁποίους διαθέτουν ἀξιόλογη μόρφωση, βιώνουν καί προβάλλουν τήν χριστιανική ἀλήθεια ὑπό τήν μορφή μιᾶς, ἀκόμη, ἀκαδημαϊκῆς (φιλολογικῆς, ἀρχαιολογικῆς κ.ἄ.) γνώσεως. Παράλληλα ἡ σύγχρονη ἑρμηνευτική, προσαρμοζόμενη δῆθεν στίς ἀπαιτήσεις τῶν καιρῶν, ἔχει μετατρέψει τόν χριστιανισμό σέ ἰδεολόγημα, καί μάλιστα ψυχολογικῆς ἤ ψυχιατρικῆς ὑφῆς, πού ἁπλῶς παρεμβαίνει σέ σύγχρονα προβλήματα ἀτομικῆς ψυχολογίας. Ἄν ἡ  θρησκεία χρησιμοποιεῖται γιά νά ἀποκαλυφθοῦν τά ὑποκειμενικά βιώματα ἤ ἄν τά ὑποκειμενικά βιώματα χρησιμοποιοῦνται γιά νά τονισθεῖ τό θρησκευτικό βίωμα, αὐτά εἶναι ζητήματα- ἐφαρμογές ἑνός ψυχολογισμοῦ στόν χριστιανισμό. Προφανῶς αὐτή ἡ τάση ἀπομακρύνει τόν ἄνθρωπο ἀπό τόν χριστιανισμό ὡς νόημα βίου, ὡς ὀντολογική πραγματικότητα, διαφορετική ὁπωσδήποτε ἀπό τίς διάφορες θρησκευτικές ἐμπειρίες ἤ ἀντιλήψεις.
Ἐπειδή τά ἱστορικά καί τά κοινωνικά δεδομένα ἔχουν ἄρδην μεταβληθεῖ, δέν μπορεῖ νά γίνει πλέον λόγος γιά μία ἐπιστροφή στήν beata ignorantia τοῦ πρώϊμου χριστιανισμοῦ. Ἀλλά, ἐάν ἡ Εὐρώπη θέλει ἕνα χριστιανισμό κατά τά μέτρα καί τίς προοπτικές της, ἕνα ἐκκοσμικευμένο καί ἰδεολογικοποιημένο χριστιανισμό, τότε δέν ἀναζητεῖ ἕνα νόημα βίου. Ἴσως ἀναζητεῖ ἁπλῶς ἕνα «ἔνδυμα» γιά νά καλύψει τήν «πνευματική» της ἔνδεια.
Ἐάν ἡ Εὐρώπη, ἄρα καί ἡ Ἑλλάδα, ἐπιθυμεῖ ἕνα χριστιανισμό μέ ρεαλιστικό χαρακτήρα, θά πρέπει νά ξεκινήσει ἀπό μία διαφορετική ὀντολογική ἀφετηρία, ἤτοι τήν ἐκκλησιαστικοποίηση τῶν χριστιανῶν. Σ’ αὐτό τό πλαίσιο, κατανοεῖται ὅτι ὁ ρεαλισμός τοῦ χριστιανισμοῦ εἶναι ὁ ρεαλισμός τῆς μυστηριακῆς ζωῆς πού προσφέρει ἡ Ὀρθοδοξία. Γι’ αὐτό καί σήμερα, στήν Εὐρώπη τοῦ 21ου αἰ., ἡ Ὀρθοδοξία «καλεῖται νά δώση ἀπάντηση στά ἐρωτήματα τῶν ἑτεροδόξων ἀπό τό ἔσχατο βάθος τῆς συνεχοῦς καθολικῆς ἐμπειρίας της καί νά προσφέρη στη δυτική ἑτεροδοξία ὄχι μία ἀνασκευή ἀλλά μία μαρτυρία καί τήν ἀλήθεια τῆς ὀρθοδοξίας», ὅπως εἶχε κάπου τονίσει παλαιότερα ὁ π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ. 

(Το παρόν δημοσιεύθηκε στό περ. Εθύνη.)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου